نصيبين . « 1 » همان شهر « نسيبيس « 2 » » روميهاست . اين شهر در قسمت علياى رود هرماس - از شعب چپ رود فرات - واقع است و جغرافيانويسان يونانى آن را « سوكورس » يا « مكدونيس » مىگفتند . « 3 » ابن خرداذبه مىنويسد : نصيبين شهر ديار ربيعه است و از آنجا تا دارا پنج فرسخ راه است . « 4 » به نوشتهء بلاذرى ، عياض بن غنم ، رقّه ، حرّان ، رها ، نصيبين . . . و شهرهاى ساحل فرات را به صلح و سرزمين آن را به عنوه گشود . وى روايت ديگرى نقل مىكند كه عياض ، نصيبين را پس از جنگيدن به صلحى مانند صلح رها فتح كرد . « 5 » اصطخرى در وصف نصيبين مىنويسد : شهر بزرگ و بانزهتى است در ديار جزيره با آب و سبزى بسيار و بر كنار بيابان واقع است . آب آن از شكاف كوهى كه به آن بالوسا گفته مىشود ، بيرون مىآيد و در بوستانها و مزارع جارى است . كشاورزى آنان ( بيشتر ) به صورت ديم است . . . معبدى بزرگ دارد كه در اطراف آن ، جايگاه نصاراست ، عقربهاى كشنده نصيبين معروف است . . . نزديك نصيبين كوهى است كه آن را ماردين خوانند . قلعه‌اى استوار بر آن است كه به جنگ آن را نمىتوان فتح كرد . در آن كوه مارهاى كشنده فراوان است و همچنين گوهر آبگينه در آن يافت مىشود ، اصطخرى اضافه مىكند كه گفته‌اند ، كوه جودى كه كشتى نوح ( ع ) بر سر آن نشست در نزديك نصيبين قرار دارد . « 6 » ابن حوقل نوشته است كه قلعه‌اى كه بر روى كوه ماردين نزديك به نصيبين است از آن حمدان بن حسن بن عبد الله بن حمدان است كه به باز اشهب معروف است و فتح آن حتى به جنگ نيز ميسر نباشد . « 7 » مقدسى مىنويسد : نصيبين از موصل كوچكتر ولى دلگشاتر و دلبازتر و پرميوه است . گرمابه‌هاى زيبا و كاخهاى مجلل دارد ؛ مردم آن مرفّه و خوش‌برخوردند ؛ بازارش از دروازه‌اى تا دروازهء ديگر امتداد دارد ؛ دژى از سنگ و آهك دارد و مسجد جامع آن در ميان شهر است ؛

--> ( 1 ) . Nacybyn ( 2 ) . Nisibis ( 3 ) . سرزمينهاى خلافت شرقى ؛ ص 102 . ( 4 ) . المسالك و الممالك ؛ ص 71 و 72 . ( 5 ) . فتوح البلدان ؛ ص 253 و 254 . ( 6 ) . مسالك و ممالك ؛ ص 76 و صورة الارض ؛ جزء اوّل ، ص 194 . ( 7 ) . صورة الارض ؛ جزء اوّل ، ص 194 .